Tokom marta i aprila 2026. godine Ministarstvo za brigu o porodici i demografiju sprovelo je javnu raspravu o Nacrtu zakona o izmenama i dopunama Porodičnog zakona. U nastavku dajemo kratak osvrt na najznačajnije od predloženih promena:

1. Ukida se trenutno postojeća mogućnost zaključenja braka sa punih 16 godina, a pre punoletstva, uz saglasnost pribavljenu u vanparničnom postupku. Naime, takva mogućnost okarakterisana je kao zeleno svetlo za zaključenje tzv. „dečjih brakova“, iz kojih razloga je namera da se ista za ubuduće ukine.
2. Uvodi se mogućnost upisa deteta koje je rođeno u inostranstvu u matičnu knjigu rođenih uz napomenu da „materinstvo nije utvrđeno“ u situacijama u kojima je to slučaj. Prema trenutnom zakonskom rešenju, ne postoji mogućnost da materinstvo ne bude utvrđeno ni u kom slučaju, s obzirom na to da se majkom deteta smatra i u matičnu knjigu rođenih upisuje žena koja je rodila dete. Takvo rešenje ostaje u primeni za svu decu koja su rođena u Republici Srbiji, međutim, imajući u vidu mogućnost primene instituta surogat materinstva u inostranstvu, na ovaj način bi bio prevaziđen problem upisa tako rođene dece u matičnu knjigu rođenih u Republici Srbiji.

U isto vreme, na takav način se omogućava i da dete upisom u matičnu knjigu rođenih stekne državljanstvo Republike Srbije, ukoliko otac deteta ima državljanstvo Republike Srbije.

3. Uvodi se zakonska mogućnost da i deca mlađa od 10 godina starosti izražavaju svoje mišljenje u postupcima koji ih se tiču, a u skladu sa uzrastom. Međutim, prema našem tumačenju, takva mogućnost već sada postoji, a obavezna je za decu stariju od 10 godina starosti.

Novina u tom delu jeste izričita obaveza suda, odnosno drugog postupajućeg organa da, ukoliko ne uvaži mišljenje deteta, mora da obrazloži razloge kojima se rukovodio prilikom donošenja odluke i zbog kojih mišljenje nije uvaženo.

4. Dodaju se zakonski članovi kojima se izričito reguliše zabrana ponižavajućeg postupanja i telesnog kažnjavanja dece, odnosno drugih postupaka kojima se vređaju ljudsko dostojanstvo i integritet dece.

5. Izmenjene su pojedine zakonske odredbe koje se odnose na usvojenje, starateljstvo i hraniteljstvo u duhu postizanja najboljeg interesa dece, odnosno štićenika. U tom smislu, jedna od najznačajnijih izmena jeste brisanje odredbe kojom je roditeljima deteta data mogućnost da označe usvojitelje, te će izbor usvojitelja moći da vrši isključivo organ starateljstva.

6. Sa ciljem unapređenja položaja osoba sa invaliditetom, potpuno i delimično lišenje poslovne sposobnosti u budućnosti treba da zameni institut „Ograničenja poslovne sposobnosti“, uz uvođenje obaveze za sud da precizno navede pravne poslove koje štićenik ne može obavljati, rok trajanja ograničenja, te periodično preispitivanje takve odluke.

7. Predviđa se da odluka kojom se uređuje način održavanja ličnih odnosa deteta sa roditeljem sa kojim ne živi, odnosno srodnicima i drugim licima sa kojima ga vezuje posebna bliskost mora da sadrži vreme, mesto i način održavanja ličnih odnosa, učestalost, dogovor koji se odnosi na verske i državne praznike, rođendane, godišnje odmore i sl. Imajući u vidu da je u praksi do sada bilo često da se način održavanja odnosa u ovim slučajevima uredi „po dogovoru“, naročito ukoliko supružnici u toku postupka razvoda braka nisu imali stručnu pomoć pruženu od strane advokata, to smatramo da će ovo rešenje doprineti većoj sigurnosti.

Ukazujemo da su u pitanju samo predložene izmene i dopune Porodičnog zakona, koje će se tek naći u skupštinskoj proceduri.